Zachowania filogenetyczne
Związane z przetrwaniem organizmu oraz prokreacją |
Podstawowy repertuar zachowań |
Pojedyncze reakcję oraz sekwencje reakcji |
Specyficzne dla gatunku |
Bodziec bezwarunkowy -> reakcja bezwarunkowa |
Zachowania ontogenetyczne
Zachowania, na które doświadczenie ma wpływ |
Zależą od indywidualnej historii uczenia się organizmu |
Warunkowanie- pojęcia
Bezwarunkowość |
Reakcja (odruch) nie zależy od doświadczenia (warunkowania) organizmu |
US |
Bodziec bezwarunkowy |
CS |
Bodziec warunkowy |
NS |
Bodziec neutralny |
UR |
Reakcja bezwarunkowa |
CR |
Reakcja warunkowa |
OR |
Reakcja orientacyjna |
Warunkowanie klasyczne
- Prezentacja neutralnego bodźca prowadzi do reakcji orientacyjnej.
- Prezentacja bodźca bezwarunkowego prowadzi do reakcji bezwarunkowej.
Na widok jedzenia pies naturalnie się ślini
- Konsekwentne poprzedzanie bodźca bezwarunkowego bodźcem neutralnym sprawia, że bodziec neutralny staje się bodźcem warunkowym. Organizm zaczyna reagować tak jak na bodziec bezwarunkowy. Jest to reakcja warunkowa
Pies słysząc dzwonek przed podaniem jedzenia zaczyna się ślinić
Sensoryczne przedwarunkowanie
Po jednym bodźcu warunkowym pojawia się drugi bodziec warunkowy. Następnie po jednym z bodźców warunkowych pojawia się bodziec bezwarunkowy. Następuje reakcja warunkowa. Warunkowanie następuje również w stosunku do drugiego bodźca warunkowego.
Np. Pies słyszy dzwonek, a po nim widzi migające światło. Następnie pies warunkowany jest na ślinienie się na widok migającego światła. Kiedy słyszy dzwonek, to reakcja warunkowa również występuje.
Warunkowanie drugiego rzędu
Najpierw obiekt jest warunkowany na jakąś reakcję. Następnie bodziec bezwarunkowy jest zamieniony na drugi bodziec warunkowy. Następuje uwarunkowanie tej samej reakcji, co za pierwszym razem.
Np. Pies jest uwarunkowany na ślinienie się, kiedy słyszy dzwonek. Następnie za każdym razem po dzwonku następuje mruganie światła. Następuje warunkowanie drugiego rzędu- pies ślini się na widok mrugającego światła
Warunkowanie drugiego rzędu #2
Wykres pokazuje, że jeżeli reakcja na pierwotny bodziec warunkowy zostanie przewarunkowana, to reakcja powstała w warunkowaniu drugiego rzędu pozostaje na sama.
Np. Pies został uwarunkowany tak, że teraz na dźwięk dzwonka już się nie ślini, tylko szczeka. Mimo tego nadal na widok mrugającego światła będzie się ślinił.
Rodzaje warunkowania klasycznego
Rodzaje warunkowania klasycznego #2
Rodzaje warunkowania klasycznego #3
Warunkowanie równoczesne |
Bodziec bezwarunkowy pojawia się łącznie z warunkowym |
Warunkowanie śladowe |
Bodziec bezwarunkowy prezentowany po przerwie |
Warunkowanie odroczone |
Bodziec warunkowy jest prezentowany aż do pojawienia się bodźca bezwarunkowego
Np. dzwonek dzwoni nieustannie aż do podania karmy |
Warunkowanie czasowe |
Jedynym sygnałem nadejścia bodźca bezwarunkowego jest upływ czasu od jego poprzedniej prezentacji. Bodziec prezentowany jest w równych odstępach czasu |
Warunkowanie wsteczne |
Bodziec bezwarunkowy prezentowany jest jako pierwszy, a dopiero po nim prezentuje się bodziec warunkowy. |
Warunkowanie zróżnicowane |
Warunkowanie na reakcję na konkretny rodzaj bodźca.
Np. jedzenie podawane jest tylko po dzwonku trwającym 10 sekund, a po krótszym nie |
Zależności między bodźcami
Zależność (contingency) między bodźcem warunkowym i bezwarunkowym jest konieczna do powstania odruchu warunkowego. Zależność ta dotyczy:
- Prawdopodobieństwa pojawienia się bodźca bezwarunkowego po bodźcu warunkowym
- Prawdopodobieństwa pojawienia się bodźca bezwarunkowego bez bodźca warunkowego |
Wyrazistość- Prezentacja dwóch bodźców warunkowych prowadzi do powstania zależności tylko dla jednego z nich |
Zacienianie |
Jeden z bodźców jest na tyle wyrazisty, że zależność między drugim b. warunkowym a b. bezwarunkowym jest niedostrzeżona |
Blokowanie |
Drugi bodziec warunkowy pojawia się po uwarunkowaniu na pierwszy. Uwarunkowanie jednak nie nastąpi, bo pierwszy był tak wyrazisty |
Warunkowanie sprawcze, definicje
Wzmacnianie |
- Zwiększenie prawdopodobieństwa zachowania na skutek prezentacji pożądanego bodźca lub wycofania bodźca niepożądanego.
- Wzmocnienie może wpłynąć na częstotliwość pojawienia się zachowania, na czas trwania, siłę, latencję i topografię |
Karanie |
Zmniejszenie prawdopodobieństwa pojawienia się zachowania na skutek zaprezentowania bodźca niepożądanego albo wycofania bodźca pożądanego |
Wygaszanie |
Zaprzestanie wzmacniania zachowania dotychczas wzmacnianego |
Rodzaje wzmocnień
Pierwotne, bezwarunkowe |
Bodźce lub zdarzenia posiadające biologiczne znaczenie dla przetrwania jednostki
Np. pokarm, woda, tlen, ciepło, stymulacja seksualna |
Wtórne, warunkowe |
Bodźce początkowo neutralne, nabywające właściwości wzmocnień poprzez skojarzenie ze wzmocnieniami pierwotnymi lub innymi silnymi bodźcami wtórnymi
Np. wzmocnienia rzeczowe, aktywności, wzmocnienia społeczne, wzmocnienia zgeneralizowane |
Zasada Premacka
Możliwość zaangażowania się w dane zachowanie może pełnić rolę wzmocnienia. Częstość angażowania się jest ważnym wskaźnikiem stopnia, w jakim może pełnić ona rolę wzmocnienia |
Zasada Premacka |
Czynność preferowana (o dużej częstości wykonywania) może pełnić rolę wzmocnienia dla mniej lubianych czynności (o niskiej częstości występowania) |
Rozkłady wzmocnień
Rozkład wzmocnień |
Reguła ustanawiająca prawdopodobieństwo spowodowania wzmocnienia przez określone wystąpienie zachowania |
Wzmocnienie ciągłe i wygaszanie są rozkładami wzmocnień stanowiącymi ramy dla wszystkich innych rozkładów |
Wzmacnianie ciągłe |
Wzmacnianie zachowania za każdym razem, kiedy się ono pojawi |
Wygaszanie |
Zachowanie nie jest wzmacniane za żadnym pojawieniem się |
Rozkład wzmacniania sporadycznego |
Reguła określająca układ środowiskowy, w którym niektóre wystąpienia zachowania są wzmacniane, a inne nie |
Rozkłady wzmocnień wg. proporcji
Rozkład o stałych proporcjach (FR) |
- Wzmocnienie pojawia się po określonej stałej liczbie reakcji
- Wysokie, zmienne tempo reagowania (krótka przerwa po wzmocnieniu)
- Np. Prowizja po sprzedaniu określonej liczby towarów |
Rozkład o zmiennych proporcjach (VR) |
- Wzmocnienie zmienia się po zmieniającej się, uśrednionej liczbie reakcji
- Wysokie, stałe tempo reagowania
- Np. Wygrywanie w grach losowych |
Rozkłady wzmocnień wg. odstępów czasowych
Rozkład o stałych odstępach czasowych (FI) |
- Wzmacnianie pierwszej reakcji wykonanej po upływie określonego czasu od ostatniego wzmocnienia
- Niskie, zmienne tempo reagowania (długa przerwa po wzmocnieniu)
- Np. sprawdzanie skrzynki, jeśli listonosz przychodzi zawsze o tej samej porze |
Rozkład o zmiennych odstępach czasowych (VI) |
- Wzmacniana pierwsza reakcja wykonana po upływie zmieniającego się, uśrednionego czasu
- Niskie, stałe tempo reagowania
- Np. Sprawdzanie wędki podczas łowienia ryb |
Zróżnicowane wzmacnianie
Zróżnicowane wzmacnianie niskiej częstości zachowania (DRL) |
Zróżnicowane wzmacnianie wysokiej częstości zachowań (DRH) |
Zróżnicowane wzmacnianie innych zachowań (DRO) |
|
|
Połączone rozkłady wzmocnień
Wielorakie rozkłady wzmocnień (multiple schedules) |
Mieszane rozkłady wzmocnień (mixed) |
Połączone rozkłady wzmocnień (chained) |
|
